EPC HASTANESİ · KALP SAĞLIĞI REHBERİ
Kalp-damar riski yalnızca LDL kolesterol değerine bakılarak anlaşılmaz. Güncel kardiyovasküler risk değerlendirmesinde bazı kişiler için CAC (koroner arter kalsiyum skoru), Apolipoprotein B (ApoB) ve Lipoprotein(a) [Lp(a)] gibi ek belirteçler, standart risk hesaplamasına önemli katkı sağlayabilir.
Yaş, tansiyon, kolesterol ve sigara gibi faktörlere göre tahmini riskinizi görmek için
EPC Kardiyak Risk Analizi aracını kullanabilirsiniz.
CAC skoru nedir?
CAC (Coronary Artery Calcium) skoru, kalp damarlarının duvarında kalsifiye aterosklerotik plak olup olmadığını değerlendirmek için kontrastsız bilgisayarlı tomografi ile hesaplanan bir skordur. Koroner damarlarda kalsiyum saptanması, ateroskleroz varlığı açısından önemli bir bulgudur.
CAC skoru neyi gösterir?
CAC skoru, kişinin mevcut koroner aterosklerotik plak yükü hakkında bilgi verir ve özellikle klasik risk hesaplamasında sınırda veya orta riskli görünen kişilerde riskin yeniden sınıflandırılmasına yardımcı olabilir. Skor yükseldikçe gelecekteki kardiyovasküler olay riski genel olarak artar.
CAC skoru 0 ne anlama gelir?
CAC skorunun 0 olması, koroner damarlarda belirgin kalsifiye plak saptanmadığını gösterir ve birçok kişide daha düşük kısa-orta dönem riskle ilişkilidir. Ancak bu sonuç kalp damar hastalığını tamamen dışlamaz; kalsifiye olmayan plaklar CAC taramasında görünmeyebilir.
CAC ile Koroner BT Anjiyo aynı şey mi?
Hayır. CAC skoru genellikle kontrastsız BT ile koroner kalsiyum miktarını değerlendirir. Koroner BT anjiyo ise kontrast madde kullanılarak koroner damarların anatomisini, darlıkları ve plak yapısını daha ayrıntılı değerlendirmek için kullanılır.
Koroner damar görüntülemesi hakkında ayrıntılı bilgi için Koroner BT Anjiyografi Nasıl Yapılır? ve BT Anjiyo Adana sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Apolipoprotein B (ApoB) nedir?
ApoB, ateroskleroza katkıda bulunabilen lipoprotein parçacıklarının üzerinde bulunan temel proteindir. Her LDL, IDL, VLDL kalıntısı ve Lp(a) parçacığında bir adet ApoB bulunduğu için ApoB değeri kandaki aterojenik parçacık sayısını yaklaşık olarak yansıtır.
ApoB neden LDL kolesterolden farklıdır?
LDL-C, LDL parçacıklarının taşıdığı kolesterol miktarını ölçer. ApoB ise aterojenik parçacıkların sayısı hakkında bilgi verir. Özellikle trigliseridi yüksek, diyabeti olan veya LDL düzeyi düşük görünmesine rağmen artık riskten şüphe edilen kişilerde iki değer arasında uyumsuzluk olabilir.
ApoB kimlerde özellikle yararlı olabilir?
2026 ACC/AHA dislipidemi kılavuzunda ApoB ölçümü; özellikle yüksek trigliserid, tip 2 diyabet, kardiyovasküler-böbrek-metabolik risk veya bilinen kalp-damar hastalığı bulunan bazı kişilerde risk değerlendirmesini ve tedavi planını netleştirmek için yararlı bir ek test olarak ele alınmaktadır.
Lipoprotein(a) – Lp(a) nedir?
Lipoprotein(a), LDL benzeri bir lipoproteindir ancak yapısında apolipoprotein(a) adı verilen ek bir protein bulunur. Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik olarak belirlenir ve yaşam boyunca görece stabildir.
Lp(a) neden önemlidir?
Yüksek Lp(a), aterosklerotik kalp-damar hastalığı ve aort darlığı riskini artırabilen bağımsız bir risk faktörüdür. 2026 ACC/AHA kılavuzu, yetişkinlerde Lp(a)’nın en az bir kez ölçülmesini önermektedir.
Lp(a) yüksekliği yaşam tarzıyla düşer mi?
Lp(a) düzeyi genetik olarak belirlendiği için diyet ve egzersizle belirgin şekilde düşmez. Ancak Lp(a) yüksek olan kişilerde genel kardiyovasküler riski azaltmak amacıyla LDL kolesterol, tansiyon, diyabet, kilo ve sigara gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin daha dikkatli kontrol edilmesi önemlidir.
CAC, ApoB ve Lp(a) birlikte neden değerlendirilebilir?
Bu üç test aynı şeyi ölçmez:
- CAC: Koroner damarlardaki kalsifiye plak yükünü görüntüler.
- ApoB: Aterojenik lipoprotein parçacıklarının sayısını yansıtır.
- Lp(a): Genetik olarak belirlenen özel bir aterojenik lipoprotein riskini gösterir.
Bu nedenle klasik risk hesabına ek olarak, seçilmiş kişilerde birbirini tamamlayan bilgiler sağlayabilirler.
Bu testler herkese yapılmalı mı?
Hayır. Lp(a) için yetişkinlikte en az bir kez ölçüm güncel kılavuzlarda önerilirken, ApoB ve CAC daha çok kişisel risk profiline göre seçici biçimde kullanılır. Hangi testin gerekli olduğu yaş, aile öyküsü, LDL-C, diyabet, tansiyon, sigara ve toplam kardiyovasküler riskle birlikte değerlendirilmelidir.
Ailesinde erken yaşta kalp krizi olanlarda bu testler önemli mi?
Evet. Özellikle ailede erken yaşta koroner arter hastalığı veya kalp krizi öyküsü varsa, Lp(a) ve diğer risk artırıcı belirteçler daha anlamlı hale gelebilir. Bu kişilerde standart kolesterol değerleri normal olsa bile ek risk değerlendirmesi düşünülebilir.
Standart kolesterol normal olsa bile risk yüksek olabilir mi?
Evet. LDL-C tek başına tüm aterosklerotik riski göstermez. ApoB yüksekliği, Lp(a) yüksekliği, diyabet, sigara, hipertansiyon veya CAC varlığı toplam riski artırabilir. Bu nedenle risk değerlendirmesi tek bir laboratuvar sonucuna dayandırılmamalıdır.
Kalp sağlığında başka hangi değerler önemlidir?
LDL-C ve non-HDL-C temel lipid parametreleri olmaya devam eder. Ayrıca tansiyon, HbA1c/kan şekeri, böbrek fonksiyonları, sigara kullanımı, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite ve aile öyküsü de toplam riskin önemli parçalarıdır.
Sık sorulan sorular
CAC testi kontrastlı mı yapılır?
Klasik koroner kalsiyum skoru genellikle kontrastsız BT ile yapılır.
ApoB yüksekliği ne demek?
ApoB yüksekliği, kandaki aterojenik lipoprotein parçacık sayısının arttığını düşündürür ve bazı kişilerde LDL-C’nin göstermediği ek riski ortaya çıkarabilir.
Lp(a) kaç kez ölçülmeli?
Genetik olarak büyük ölçüde stabil olduğu için çoğu yetişkinde bir kez ölçüm yeterli olabilir. Özel klinik durumlarda tekrar ölçüm gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
CAC yüksekse kalp damarım tıkalı mı demektir?
Hayır. CAC yüksekliği kalsifiye aterosklerotik plak varlığını gösterir ancak damar darlığının derecesini tek başına belirlemez. Gerekli görülürse koroner BT anjiyo veya başka kardiyak testler planlanabilir.
Kalp-Damar Riskinizi Daha Ayrıntılı Değerlendirin
Klasik risk faktörleri, aile öyküsü ve gerektiğinde CAC, ApoB ve Lp(a) gibi ek belirteçler birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
AHA/ACC – 2026 Guideline on the Management of Dyslipidemia
American College of Cardiology – Updated Dyslipidemia Guideline
American Heart Association – Lipoprotein(a)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Laboratuvar ve görüntüleme sonuçları tek başına tanı koymaz; kişisel risk değerlendirmesi hekim tarafından yapılmalıdır.